Khàn tiếng: Nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa

Khàn tiếng là tình trạng phổ biến gây ảnh hưởng đến giọng nói, khiến âm thanh trở nên rè, thô hoặc yếu ớt. Thông thường, tình trạng này không nghiêm trọng, nhưng khi khàn tiếng kéo dài có thể là dấu hiệu của nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau.

1. Khàn tiếng là gì? Ai dễ bị khàn tiếng?

Khàn tiếng là tình trạng thay đổi bất thường về chất lượng giọng nói. Giọng nói của bạn có thể trở nên rè, thô, khò khè, yếu ớt, hoặc thậm chí mất tiếng hoàn toàn. Nguyên nhân chính là do dây thanh âm (nằm trong thanh quản) bị viêm, sưng, hoặc có tổn thương khiến chúng không thể rung động bình thường để tạo ra âm thanh mượt mà.

Hầu hết mọi người đều có thể bị khàn tiếng tạm thời, nhưng một số đối tượng có nguy cơ cao hơn:

• Người sử dụng giọng nói nhiều và sai cách: Giáo viên, ca sĩ, MC, nhân viên tổng đài, người bán hàng, và những người thường xuyên phải nói to hoặc la hét.

• Người bị cảm lạnh, cúm, viêm họng, viêm thanh quản: Đây là những nguyên nhân phổ biến nhất gây khàn tiếng cấp tính.
• Người hút thuốc lá hoặc tiếp xúc khói thuốc: Khói thuốc là chất kích thích mạnh gây viêm nhiễm và tổn thương dây thanh.
• Người bị trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dạ dày trào ngược lên họng và thanh quản gây kích ứng mãn tính.
• Người bị dị ứng: Các phản ứng dị ứng có thể gây sưng phù niêm mạc đường hô hấp trên, bao gồm cả thanh quản.
• Người làm việc trong môi trường ô nhiễm: Bụi bẩn, hóa chất, không khí khô hoặc lạnh.
• Người lớn tuổi: Dây thanh âm có thể bị lão hóa, mất tính đàn hồi.
• Người có các vấn đề về thần kinh: Ảnh hưởng đến chức năng điều khiển dây thanh.

2. Nguyên nhân gây khàn tiếng

Khàn tiếng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thông thường đến nghiêm trọng:

• Viêm thanh quản cấp tính: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, thường do nhiễm lạnh, nhiễm virus (cảm cúm) gây sưng và viêm dây thanh âm. Khàn tiếng thường xuất hiện đột ngột và kéo dài vài ngày đến một tuần.
• Nói to, la hét, hát nhiều: Gây căng thẳng, tổn thương dây thanh tạm thời hoặc hình thành hạt xơ dây thanh.

• Nói sai kỹ thuật: Gây áp lực không cần thiết lên dây thanh.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dạ dày trào ngược lên họng và thanh quản, đặc biệt vào ban đêm, gây kích ứng và viêm mãn tính, dẫn đến khàn tiếng buổi sáng hoặc khàn tiếng kéo dài.
• Hút thuốc lá và khói thuốc thụ động: Các chất độc hại trong khói thuốc gây viêm, phù nề, hoặc thậm chí là ung thư thanh quản.
• Dị ứng: Phản ứng dị ứng với phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng có thể gây sưng niêm mạc họng và thanh quản.
• Viêm xoang mũi mạn tính: Dịch nhầy từ xoang chảy xuống họng gây kích thích liên tục thanh quản.
• Hạt xơ dây thanh, polyp dây thanh, u nang dây thanh: Là những tổn thương lành tính hình thành trên dây thanh âm do lạm dụng giọng nói hoặc viêm mãn tính. Chúng gây khàn tiếng kéo dài, cần can thiệp y tế.
• Liệt dây thanh: Do tổn thương thần kinh điều khiển dây thanh, có thể do virus, chấn thương, hoặc các bệnh lý nghiêm trọng hơn như u.
• Ung thư thanh quản: Đây là nguyên nhân nghiêm trọng nhất, gây khàn tiếng kéo dài, tiến triển nặng dần, kèm theo các triệu chứng như khó nuốt, khó thở, đau họng, sụt cân.
• Các nguyên nhân khác: Thay đổi nội tiết tố (trong thai kỳ, mãn kinh), tác dụng phụ của một số loại thuốc (thuốc xịt hen suyễn, thuốc chống dị ứng), chấn thương thanh quản, hoặc các bệnh lý hệ thống.

3. Cách điều trị khàn tiếng tại nhà  

Với các trường hợp khàn tiếng nhẹ do viêm họng, cảm lạnh hoặc lạm dụng giọng nói, bạn có thể áp dụng các biện pháp điều trị tại nhà.

3.1. Các phương pháp điều trị trực tiếp

Đây là những bài thuốc dân gian hoặc sản phẩm hỗ trợ giúp làm dịu, giảm viêm và cải thiện tình trạng khàn tiếng.

Mật ong và chanh/gừng

• Thành phần: 1-2 thìa cà phê mật ong nguyên chất, nước cốt từ 1/4 quả chanh tươi hoặc vài lát gừng tươi, 150-200ml nước ấm.
• Cách làm: Pha mật ong vào nước ấm, thêm nước cốt chanh hoặc gừng thái lát. Khuấy đều.
• Cách dùng: Uống từng ngụm nhỏ khi còn ấm, 2-3 lần/ngày.

Lê hấp đường phèn

• Thành phần: 1 quả lê tươi (khoảng 200g), 20g đường phèn, vài lát gừng tươi (tùy chọn).
• Cách làm: Lê rửa sạch, gọt vỏ, bỏ lõi, thái hạt lựu. Cho lê, đường phèn và gừng vào bát, hấp cách thủy khoảng 30-45 phút cho đến khi lê mềm nhừ.
• Cách dùng: Ăn cả phần cái và uống nước cốt khi còn ấm, 1-2 lần/ngày.

Trà hoa cúc hoặc trà gừng

• Thành phần: 1 túi trà hoa cúc hoặc vài lát gừng tươi, 200ml nước nóng. Có thể thêm mật ong cho dễ uống.
• Cách làm: Hãm trà hoa cúc hoặc gừng tươi với nước nóng khoảng 5-10 phút.
• Cách dùng: Uống khi còn ấm, 2-3 lần/ngày.

Kẹo ngậm thảo dược

Trong các loại kẹo ngậm thảo dược thường chứa chiết xuất thảo dược, tinh dầu bạc hà, mật ong… Giúp tạo cảm giác mát dịu, giảm đau rát, kích thích tiết nước bọt để giữ ẩm cổ họng, từ đó cải thiện khàn tiếng tạm thời.

Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại kẹo ngậm ho, để đảm bảo an toàn và hiệu quả, người bệnh nên chọn các sản phẩm từ các thương hiệu uy tín, nhiều người dùng.

Viên ngậm ho Bổ phế Bảo Thanh là sản phẩm nổi bật của Dược phẩm Hoa Linh, được nhiều người tin dùng bởi công dụng toàn diện. Nó không chỉ phát huy tác dụng tại chỗ nhanh chóng dịu họng, giảm ngứa rát, giảm khản tiếng ngay khi ngậm. Mà còn dưỡng họng, bổ phế, cải thiện sức khỏe hệ hô hấp từ gốc. Phù hợp với những đối tượng phải nói nhiều thường xuyên, cường độ cao. 

3.2. Các phương pháp hỗ trợ tại nhà

Những biện pháp này giúp tạo môi trường thuận lợi cho dây thanh quản phục hồi và tăng cường sức đề kháng tổng thể.

• Hạn chế sử dụng giọng nói trong quá trình trị khản tiếng: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Giảm thiểu việc nói chuyện, chỉ nói nhỏ nhẹ khi thực sự cần thiết. Tránh la hét, nói to hoặc thậm chí nói thì thầm, vì cả hai đều gây căng thẳng cho dây thanh âm. Hạn chế nói sẽ giúp dây thanh có thời gian phục hồi sau những tổn thương hoặc tình trạng viêm.
• Uống đủ nước ấm: Uống đủ 2-2.5 lít nước ấm mỗi ngày. Nước ấm giúp làm ẩm dây thanh âm, làm loãng dịch nhầy và giảm kích ứng cổ họng.
• Giữ ẩm không khí: Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ hoặc nơi làm việc, đặc biệt khi thời tiết khô hanh hoặc sử dụng điều hòa/lò sưởi. Hơi nước ẩm giúp duy trì độ ẩm cần thiết cho dây thanh âm.
• Súc miệng và súc họng bằng nước muối sinh lý ấm: Giúp làm sạch vùng họng, loại bỏ vi khuẩn, virus và làm dịu niêm mạc bị viêm. Pha 1/2 thìa cà phê muối tinh khiết vào 200ml nước ấm, súc họng sâu 2-3 lần/ngày.
• Xông hơi: Dùng máy xông hơi cá nhân giúp làm ẩm đường hô hấp, làm dịu dây thanh. Có thể nhỏ thêm vài giọt tinh dầu tràm, khuynh diệp để tăng hiệu quả.
• Ngừng hút thuốc lá và tránh xa khói thuốc thụ động: Khói thuốc là yếu tố gây hại nghiêm trọng nhất cho dây thanh.
• Tránh đồ uống có cồn, caffeine vì chúng có thể gây mất nước và làm khô dây thanh.

• Hạn chế thức ăn quá cay nóng, nhiều dầu mỡ, hoặc quá lạnh có thể kích thích họng.

4. Khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa?

Khàn tiếng thường tự khỏi sau vài ngày, nhưng khi khàn tiếng đi kèm những biểu hiện bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế khám sớm. 

Một số biểu hiện bất thường cần lưu ý:

• Khàn tiếng kéo dài: Trên 2 tuần đối với người lớn và trên 1 tuần đối với trẻ em. Đây có thể là dấu hiệu của các vấn đề nghiêm trọng hơn như hạt xơ, polyp, hoặc ung thư thanh quản.
• Đau họng dữ dội, đau khi nuốt, khó nuốt.
• Khó thở, thở khò khè, hoặc cảm giác vướng nghẹn ở cổ họng.
• Ho ra máu.
• Sốt cao không rõ nguyên nhân.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Mất tiếng hoàn toàn và không cải thiện.
• Xuất hiện khối u hoặc sưng ở cổ.
• Khàn tiếng ở trẻ nhỏ có dấu hiệu khó thở hoặc tiếng thở rít .

5. Phòng ngừa khàn tiếng 

Để phòng ngừa khàn tiếng hiệu quả, bạn nên chủ động bảo vệ dây thanh âm và hệ hô hấp bằng cách thay đổi những thói quen nhỏ trong cuộc sống. 

• Không nói to, la hét trong thời gian dài.

• Học cách lấy hơi và nói từ cơ hoành (bụng) thay vì từ cổ họng.
• Giữ khoảng cách phù hợp khi nói chuyện, không cố gắng nói át tiếng ồn.
• Để giọng nói nghỉ ngơi định kỳ nếu công việc yêu cầu nói nhiều.
• Uống đủ nước giúp dây thanh âm luôn được đủ ẩm. Mang theo chai nước và uống thường xuyên suốt cả ngày.
• Tránh xa khói thuốc lá
• Hạn chế đồ uống có cồn và caffeine, chúng có thể làm khô niêm mạc và dây thanh.
• Kiểm soát bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD)
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài đường hoặc khi tiếp xúc với bụi bẩn, hóa chất.
• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, họng khi thời tiết thay đổi.
• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý thường xuyên để loại bỏ dịch nhầy và vi khuẩn.
• Khi bị cảm cúm, viêm họng, viêm thanh quản, hãy hạn chế nói để dây thanh được nghỉ ngơi và hồi phục.
• Tăng cường sức đề kháng bằng chế độ ăn uống lành mạnh, tập luyện thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc.

Khàn tiếng là tình trạng thường gặp và có thể được kiểm soát hiệu quả bằng các cách điều trị tại nhà và phương pháp phòng ngừa đơn giản. Điều quan trọng là bạn cần lắng nghe cơ thể, để giọng nói nghỉ ngơi hợp lý, và không ngần ngại tìm đến bác sĩ chuyên khoa nếu tình trạng khàn tiếng kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường.

*****************************

GÓC SỨC KHỎE: Viên ngậm ho Bổ phế Bảo Thanh được kế thừa tinh hoa bài thuốc cổ phương hơn 300 năm, bào chế từ gần 20 vị dược liệu quý như Xuyên bối mẫu, Tỳ bà diệp, Cát cánh, Viễn chí, Mơ muối, Mạch môn, Thiên môn… mang đến giải pháp toàn diện giúp: “Không chỉ phát huy tác dụng tại chỗ: Dịu họng – Giảm ho – Giảm ngứa rát họng. Mà còn Bổ phế – Dưỡng phổi – Ngừa ho tái phát. Sản phẩm có hai lựa chọn phù hợp cho từng nhu cầu: – Viên ngậm Bảo Thanh Truyền thống: Hương vị thảo dược dịu nhẹ. – Viên ngậm Bảo Thanh NS (No Sugar): Phù hợp cho người cần kiêng đường.