Vỏ cam quýt chứa nhiều tinh dầu, vitamin C, flavonoid có tác dụng điều trị các vấn đề về đường hô hấp. Trong y học cổ truyền, đây là dược liệu không thể thiếu trong các bài thuốc trị ho, có tác dụng làm dịu cổ họng, giảm ho gió, ho khan, ho do cảm lạnh, ho có đờm hiệu quả.
1. Vì sao vỏ cam, vỏ quýt có tác dụng chữa ho?
Vỏ cam và vỏ quýt, đặc biệt là khi được phơi khô (trần bì), từ lâu đã là vị thuốc quý trong y học cổ truyền và được khoa học hiện đại công nhận về nhiều lợi ích sức khỏe. Trong vỏ cam, quýt có chứa nhiều hợp chất có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, làm ấm đường hô hấp, giảm tình trạng co thắt gây ho, làm loãng đờm hiệu quả. Cụ thể:
- Vỏ cam và vỏ quýt chứa hàm lượng lớn tinh dầu như Limonene, Citral, Myrcene. Những tinh dầu này có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, làm ấm đường hô hấp. Chúng giúp làm dịu niêm mạc họng đang bị kích ứng, giảm sưng tấy và chống lại sự phát triển của một số vi khuẩn gây viêm.
- Các hợp chất flavonoid như Hesperidin, Naringin và vitamin C dồi dào trong vỏ cam quýt là những chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể. Một hệ miễn dịch khỏe mạnh sẽ giúp cơ thể chống lại virus, vi khuẩn gây ho và cảm lạnh hiệu quả hơn, thúc đẩy quá trình hồi phục.
- Theo Đông y, vỏ cam (quất bì) và vỏ quýt khô (trần bì) có vị cay, đắng, tính ấm, quy kinh Phế, Tỳ. Chúng có tác dụng điều hòa khí huyết, làm tan đờm, giảm ho. Đặc tính ấm của vỏ cam quýt giúp làm ấm đường hô hấp, giảm tình trạng co thắt gây ho, đồng thời làm loãng đờm đặc quánh, giúp đờm dễ dàng được tống xuất ra ngoài.
- Hương thơm the mát và vị hơi cay nhẹ của vỏ cam quýt khi được chế biến thành các bài thuốc có thể làm dịu cảm giác ngứa rát, khó chịu ở cổ họng, từ đó giảm tần suất các cơn ho, đặc biệt là ho khan, ho gió và ho do cảm lạnh.
Các bài thuốc từ vỏ cam quýt hỗ trợ điều trị hiệu quả các loại ho như ho khan, ho có đờm, ho gió, ho do cảm lạnh, viêm họng, và ho do kích ứng.
2. Các bài thuốc từ vỏ cam vỏ quýt trị ho
2.1. Trị ho bằng Vỏ cam/quýt chưng đường phèn
Bài thuốc này tận dụng tính ấm, hóa đờm của vỏ cam/quýt kết hợp với vị ngọt dịu của đường phèn, giúp làm dịu cổ họng và giảm ho hiệu quả. Phù hợp cho các trường hợp ho khan, ho có đờm trắng loãng, ho gió, ho do cảm lạnh.
Thành phần:
- Vỏ cam hoặc vỏ quýt tươi: 1 quả (hoặc khoảng 50g vỏ)
- Đường phèn: 30-50g (tùy khẩu vị)
Cách làm:
- Rửa sạch vỏ cam/quýt dưới vòi nước chảy, dùng bàn chải chà kỹ bề mặt để loại bỏ bụi bẩn. Ngâm nước muối loãng khoảng 15-20 phút rồi vớt ra để ráo hoàn toàn.
- Thái vỏ cam/quýt thành những sợi nhỏ hoặc lát mỏng.
- Xếp vỏ đã thái vào một chén sứ hoặc bát thủy tinh chịu nhiệt. Rải đường phèn lên trên.
- Hấp cách thủy khoảng 30-45 phút cho đến khi đường phèn tan hết và vỏ tiết ra nước cốt sánh nhẹ, trong.
Cách dùng: Chắt lấy phần nước cốt để uống khi còn ấm. Có thể ăn cả phần vỏ đã chưng. Dùng 2-3 lần/ngày, mỗi lần 1-2 thìa cà phê (đối với trẻ nhỏ) hoặc 1-2 thìa canh (đối với người lớn).
2.2. Trị ho bằng Vỏ cam/quýt ngâm mật ong
Vỏ cam/quýt và mật ong giúp tăng cường khả năng kháng khuẩn, làm dịu cổ họng và giảm ho, đặc biệt hiệu quả cho ho khan, ho do kích ứng.
Thành phần:
- Vỏ cam hoặc vỏ quýt tươi: 1 quả (hoặc khoảng 100g vỏ)
- Mật ong nguyên chất: 150-200ml (đủ để ngập vỏ)
Cách làm:
- Rửa sạch vỏ cam/quýt tương tự như trên, để ráo hoàn toàn.
- Thái vỏ thành những lát mỏng hoặc sợi nhỏ.
- Xếp vỏ đã thái vào lọ thủy tinh sạch, khô ráo.
- Đổ mật ong nguyên chất ngập kín vỏ. Đảm bảo vỏ luôn ngập trong mật ong để tránh bị mốc.
- Đậy kín nắp lọ. Ngâm khoảng 1-2 tuần ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp là có thể dùng.
Cách dùng: Lấy 1-2 thìa cà phê hỗn hợp (cả nước và miếng vỏ) pha với nước ấm để uống, hoặc ngậm trực tiếp. Dùng 2-3 lần/ngày.
Lưu ý: Không dùng bài thuốc này cho trẻ dưới 1 tuổi
2.3. Trị ho bằng Vỏ quýt khô (trần bì) sắc nước uống
Vỏ quýt được phơi khô và bảo quản lâu năm, có dược tính mạnh hơn vỏ tươi, đặc biệt hiệu quả trong việc hóa đờm, lý khí, giảm ho có đờm, ho do tỳ vị hư hàn.
Thành phần:
- Trần bì (vỏ quýt khô lâu năm): 6-12g
- Nước lọc: 500ml
Cách làm:
- Trần bì rửa sạch nhanh qua nước.
- Cho trần bì vào nồi với nước, đun sôi nhỏ lửa khoảng 15-20 phút.
Cách dùng: Chắt lấy nước uống khi còn ấm. Dùng 2 lần/ngày.
Lưu ý: Trần bì có vị đắng nhẹ. Nên dùng loại trần bì lâu năm (màu sẫm, thơm hơn) để đạt hiệu quả tốt nhất.
2.4. Trị ho bằng Vỏ cam/quýt kết hợp gừng và sả
Bài thuốc này tăng cường tính ấm, giải cảm, kháng viêm và làm dịu đường hô hấp, rất hiệu quả cho ho do cảm lạnh, ho gió, ho có đờm trắng loãng kèm theo sổ mũi, nghẹt mũi.
Thành phần:
- Vỏ cam/quýt tươi: 1 quả
- Gừng tươi: 1 củ nhỏ (khoảng 10-15g)
- Sả tươi: 2-3 nhánh
- Nước lọc: 500ml
- Mật ong/đường phèn
Cách làm:
- Vỏ cam/quýt rửa sạch, thái sợi. Gừng rửa sạch, thái lát hoặc đập dập. Sả rửa sạch, đập dập, cắt khúc.
- Cho tất cả nguyên liệu vào nồi với nước, đun sôi nhỏ lửa khoảng 15-20 phút.
- Lọc bỏ bã, lấy phần nước cốt. Thêm mật ong hoặc đường phèn nếu muốn.
Cách dùng: Uống khi còn ấm, 2-3 lần/ngày.
Lưu ý: Tính ấm mạnh, thận trọng với người có cơ địa nóng.
2.5. Trị ho bằng Vỏ cam quýt nướng
Phương pháp này giúp tinh dầu trong vỏ cam quýt bay hơi, làm ấm đường hô hấp và làm dịu cơn ho nhanh chóng, đặc biệt cho ho khan, ho gió, ho do lạnh.
Thành phần: 1/2 – 1 quả cam/quýt.
Cách làm:
- Rửa sạch cam/quýt, dùng bàn chải chà kỹ vỏ.
- Nướng trực tiếp quả cam/quýt trên lửa nhỏ (hoặc trong lò nướng/nồi chiên không dầu) cho đến khi vỏ chuyển sang màu nâu sẫm, hơi cháy xém và có mùi thơm nồng.
- Để nguội bớt, bóc vỏ và ăn phần thịt cam/quýt đã nướng, hoặc có thể vắt lấy nước uống.
Cách dùng: Ăn/uống khi còn ấm. Dùng 1-2 lần/ngày.
Lưu ý: Không để vỏ bị cháy đen hoàn toàn.
3. Những lưu ý khi dùng vỏ cam, vỏ quýt trị ho
Mặc dù vỏ cam, vỏ quýt là dược liệu tự nhiên phổ biến, nhưng để đảm bảo an toàn và phát huy tối ưu hiệu quả, người bệnh cần lưu ý một số nguyên tắc nhất định, đòi hỏi sự cẩn trọng về nguồn gốc, cách chế biến, đối tượng dùng.
- Vỏ cam, quýt thường là nơi tích tụ nhiều thuốc trừ sâu và hóa chất bảo quản. Do đó, bắt buộc phải ngâm trong nước muối loãng hoặc nước rửa rau củ chuyên dụng ít nhất 15-20 phút trước khi chế biến. Nếu có thể, nên chọn cam, quýt hữu cơ hoặc từ nguồn gốc đáng tin cậy.
- Vỏ cam quýt chứa tinh dầu và các hoạt chất mạnh. Việc lạm dụng hoặc dùng quá liều có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn trên hệ tiêu hóa như đầy bụng, khó tiêu, ợ nóng, hoặc thậm chí kích ứng niêm mạc dạ dày ở những người nhạy cảm. Luôn tuân thủ liều lượng khuyến nghị cho từng công thức và không tự ý tăng liều.
- Vỏ cam, quýt có tính ấm, phù hợp với các trường hợp ho do cảm lạnh, ho gió, ho có đờm trắng loãng, ho do tỳ vị hư hàn.
- Người có thể trạng nóng trong, ho do nhiệt (ho khan dữ dội, đờm vàng đặc, sốt cao), hoặc người đang có các triệu chứng nóng trong, việc dùng quá nhiều có thể làm tăng nhiệt trong cơ thể.
- Trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, cho con bú hoặc bệnh nhân mắc các bệnh về đường tiêu hoá, đang dùng thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng.
Cách trị ho bằng vỏ cam quýt là một phương pháp dân gian hiệu quả, mang lại nhiều lợi ích trong việc làm ấm cơ thể, làm dịu cổ họng và hỗ trợ giảm ho, long đờm. Đây là thảo dược nên không thể có kết quả tức thời, tuỳ vào cơ địa của từng người nên mức độ hiệu quả cũng sẽ có sự khác nhau. Người bệnh nên kiên trì sử dụng theo đúng liều lượng khuyến cáo để đạt được hiệu quả tốt nhất.
